Những kiến thức cần có về giao dịch hàng hóa phái sinh

Phái sinh hàng hóa tại Việt Nam đang dần trở thành sân chơi kiếm lời tiềm năng dành cho các nhà đầu tư, bài viết này chỉ ra cho bạn những khái niệm cơ bản cần hiểu rõ – đúng trước khi bắt tay khám phá miếng mồi phái sinh hàng hóa béo bở.

Những kiến thức cần có về giao dịch hàng hóa

Phái sinh hàng hóa là gì?

Phái sinh là công cụ tài chính mà giá trị của chúng phụ thuộc vào giá của một tài sản cơ sở. Các tài sản cơ sở phổ biến nhất bao gồm các loại hàng hóa, cổ phiếu, trái phiếu, lãi suất và tiền tệ.

Phái sinh hàng hóa là giao dịch trong đó khách hàng thực hiện mua, bán một khối lượng hàng hóa tại mức giá xác định và việc giao nhận được thực hiện trong tương lai.

Hàng hóa phái sinh được thiết kế dưới dạng hợp đồng tài chính mà tài sản cơ sở là hàng hóa.

Hàng hóa phái sinh ra đời được thỏa thuận dưới hình thức hợp đồng có giá trị về pháp lý. Với từng mặt hàng sẽ có thỏa thuận khác nhau, người mua và người bán sẽ lựa chọn loại hợp đồng phù hợp. Cụ thể là:

1. Hợp đồng tương lai (futures contracts): là hợp đồng được tiêu chuẩn hóa, chỉ có giá là được thỏa thuận và định trước sẽ tiến hành giao dịch ở một thời điểm nào đó trong tương lai.
2. Hợp đồng kỳ hạn (forward contracts): là hợp đồng quy định giao dịch hàng hóa sẽ kết thúc tại một thời hạn định trước trong tương lai kể từ khi bản hợp đồng được ký kết (1 tuần, 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng,…), hợp đồng kỳ hạn không được quy chuẩn hóa.
3. Hợp đồng quyền chọn (options contracts): là thỏa thuận, theo đó bên mua quyền có quyền được chọn mua hoặc chọn bán một hàng hóa xác định với mức giá định trước (gọi là giá giao kết) và phải trả một khoản tiền nhất định để mua quyền này (gọi là tiền mua quyền), tùy thuộc nhu cầu nhận định của nhà đầu tư.
4. Hợp đồng hoán đổi (commodity swap):là một thỏa thuận mà theo đó giá thả nổi của hàng hóa (giá giao ngay) được trao đổi lấy giá cố định trong một khoản thời gian xác định

Ký quỹ là gì?

Là số tiền mà nhà đầu tư phải nộp và duy trì trên tài khoản của mình để thực hiện nghĩa vụ thanh toán từ giao dịch hàng hóa phái sinh.

Đây không phải là phần tiền thanh toán trả trước của toàn bộ hợp đồng mà là khoản tiền bảo  đảm sẽ thực hiện nghĩa vụ tại thời điểm đáo hạn.

Mức ký quỹ giao dịch hợp đồng kỳ hạn tiêu chuẩn hàng hóa tại Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam.

Các loại ký quỹ trong giao dịch hàng hóa phái sinh:

• Ký quỹ ban đầu (Initial Margin – IM): Để có đủ điều kiện đặt lệnh mở mới
• Ký quỹ duy trì (Maintenance Margin – MM): Để duy trì vị thế và không bị đóng lệnh bắt buộc
• Ký quỹ biến đổi (Variation Margin – VM): Khoản tiền nộp thêm cho Thành viên kinh doanh khi dưới mức yêu cầu
• Ký quỹ giao nhận hàng hóa (Delivery Margin – DM): Áp dụng sau ngày thông báo đầu tiên khi có ý định tham gia giao nhận hàng hóa
• Ký quỹ đặc biệt (Special Margin – SM): Tại những thời điểm đặc biệt biến động của thị trường toàn cầu.
• Ký quỹ bù trừ (Clearing Margin – CM): Áp dụng cho Thành viên kinh doanh.

Phí giao dịch

Phí giao dịch: là khoản tiền khách hàng phải trả để được giao dịch từng hợp đồng tương lai.

Trong giao dịch hàng hóa phái sinh, nhà đầu tư chỉ phải trả duy nhất phí giao dịch (khoảng 300.000 – 350.000 tùy vào từng sản phẩm) mà không phải trả bất cứ một khoản phí nào khác nào như lãi suất qua đêm. Điều này đặc biệt có lợi cho các nhà đầu tư dài hạn, thường nắm giữ vị thế mở trong một thời gian dài.

Khái niệm LOT

LOT là cách gọi tắt khối lượng hàng hóa cơ sở tham gia vào giao dịch trên phần mềm giao dịch. Ví dụ, 1 lot ngô tương ứng 5.000 giạ.

Vị thế giao dịch hàng hóa (vị thế mở)

Vị thế mở trong thị trường kỳ hạn là số lượng hợp đồng kỳ hạn mà một người nắm giữ (hợp đồng bán, hợp đồng mua).

Các vị thế này có thể dẫn đến rủi ro tăng (hoặc giảm) tài sản ở nhiều mức độ cho các Thành viên hoặc khách hàng đang là chủ thể của các vị thế mở đó.

Khi vị thế hợp đồng hết hạn mà còn ở trạng thái mở, thì người nắm giữ buộc phải tham gia vào quá trình giao nhận hàng hóa vật chất.